Heel af en toe is de Zeeuws-Vlaamse tongval hoorbaar. Maar ruim dertig jaar buiten de regio hebben het dialect grotendeels naar de achtergrond gedrongen. "Als ik hier ben, bij mijn ouders en familie, sluipt het er natuurlijk wel in", zegt Rachel de Meijer.Ze is geboren in Breda, werkt in Hilversum, woont alweer geruime tijd in Amsterdam en heeft een boek geschreven over Zeeuws-Vlaanderen.
"Omdat ik er ben opgegroeid. Mijn vader komt uit Sas van Gent en mijn moeder uit Philippine. Ze verhuisden naar Breda omdat hier woningnood was. Toen ik een jaar was, keerden ze terug. Naar Terneuzen."
Waarom dit boek?
Toen ik als zeventienjarig meisje wegging om in de grote stad te gaan studeren, was ik blij. Wat was hier nou te doen? Belabberde verbindingen, weinig vertier. Ik wilde wel weg, ja.
En nu kijk je er heel anders tegenaan. Toch?
Natuurlijk kwam ik af en toe terug. Voor familiebezoek en ik merkte dat ik de streek na verloop van tijd leuk begon te vinden. Met mijn racefiets door de polders, de verhalen van mijn moeder. Op een gegeven moment zei Uitgeverij Conserve: waarom schrijf je geen boek over de regio waar je vandaan komt? Ik dacht: ja, waarom niet?
Voor wie is het boek geschreven?
Iedereen mag het lezen natuurlijk. Zeeuws-Vlamingen zullen veel herkennen. Het is geen afgerond verhaal. Ik ben door de regio getrokken, heb vier interviews gedaan en er staan persoonlijke verhalen in. Zeeuws-Vlaanderen zoals ik het nu zie en beleef.
'Tussenland' heet het boek. Mooie en passende titel.
Zo is het toch, een tussenland! Onder meer door de ligging. Ingeklemd tussen Vlaanderen en de Westerschelde. Ik vroeg me af: voelen de Zeeuws-Vlamingen zich Zeeuw of Vlaming? Nou, eigenlijk voelen ze zich nog het meest Nederlander. dat staat niet voor niets in het Zeeuws-Vlaams volkslied. Toen ik eenmaal besloten had dit boek te schrijven, maakte ik er een gewoonte van mensen in mijn Amsterdamse werkomgeving te vragen of ze wel eens in Zeeuws-Vlaanderen waren geweest.
En leverde dat verrassende antwoorden op?
Vaak was het antwoord: nooit geweest. Soms werd er gevraagd: dat is toch buitenland? Voor heel veel mensen is het een vreemd gebied. Ver weg en wat heb je daar te zoeken? In de bekende Lonely Planet-gids van Nederland staat: Zeeuws-Vlaanderen is een onbeduidend plattelandsgebied met boerderijen en een paar chemische fabrieken. Nou ja! Dat was voor mij ook wel een extra reden om dit boek te schrijven.
Je wilt laten zien dat het een aantrekkelijk gebied is?
Het is in ieder geval een bijzonder gebied. Bijzonder vind ik ook dat het 'in den vreemde' tussen Zeeuws-Vlamingen altijd klikt. Veel Zeeuws-Vlamingen zijn vertrokken, vooral om te gaan studeren. Als die elkaar tegenkomen, is er die klik. Mooi om te zien.
Heeft Zeeuws-Vlaanderen jou gevormd?
Poeh, moeilijke vraag. Laat ik het zo zeggen: in Amsterdam had ik wel het gevoel dat ik van ver kom. Ik bedoel, ik moest alles ontdekken. Hoe werkt dat bijvoorbeeld met de treinen? Kenden we hier niet. Nog steeds niet trouwens. Ik ben me heel bewust van waar ik vandaan kom. Misschien leuk om te vertellen, in Amsterdam had ik een Zeeuws-Vlaamse collega. Fantaseerden we over een onafhankelijk Zeeuws-Vlaanderen. Mijn vader zou koning worden, mijn collega koningin-moeder en ik kroonprinses. Grappig dat ik voor mijn boek Co van Schaik geïnterviewd heb. 36 Jaar wethouder! Hij werd de onderkoning van Zeeuws-Vlaanderen genoemd.
Je klinkt uitermate enthousiast. Toen je wegtrok was je zo blij.
Door het schrijven van het boek, het praten met mensen, heb ik Zeeuws-Vlaanderen als het ware herontdekt. Een tante heeft een huisje in Philippine. Daar verbleef ik twee weken en ik weet niet precies waarom, maar ik voelde me zo lekker. Heerlijk rennen of fietsen door de polders. Ik houd van de polders. In augustus, als het graan goudgeel is, ben ik gelukkig. Ik heb deze regio op een heel andere manier leren ontdekken. Nu kijk ik om me heen. Dat deed ik vroeger natuurlijk veel minder of niet. Het is een uniek landschap, je herkent het gelijk als je het ergens op beeld ziet.
Wat vind je van de Zeeuws-Vlaamse mentaliteit?
Vlaanderen is katholiek. De overkant overwegend protestants. Zeeuws-Vlaanderen zit daar tussen. Ik noem het calvinistisch katholicisme. Een mengeling, maar er zit ook spanning tussen het calvinistische en het bourgondische. Dat zit ook wel een beetje in mij.
Je bent lyrisch over deze regio, zijn er ook minpunten?
O ja. ik vind de bebouwing van Zeewus-Vlaanderen lelijk. Als je die tegenover 'de overkant' zet, valt dat zwaar tegen. Kijk eens naar Groningen waar schitterende boerderijen staan. Die zie je hier nauwelijks. Er zit een soort zakelijkheid in. Geen frivoliteiten, saai zelfs. Ook de meeste dorpen zijn niet mooi. Hulst wel, Groede ook. Maar kijk eens naar Terneuzen. Dat is toch echt om te huilen? De Tweede Wereldoorlog heeft veel kapot gemaakt. Je hebt in deze regio veel zogeheten wederopbouw-architectuur. Dat is niet altijd even mooi geworden.
Is er trouwens veel veranderd in al die jaren?
Natuurlijk herken ik nog heel veel. Ook al omdat ik hier regelmatig kom voor familiebezoek. Laatst was ik nog in Nieuwvliet, nou, daar herken ik echt niets meer. Vroeger reden we met het Dafje tot in de duinen en hup het strand op. Dat is nu wel anders. Weet je wat ook raar is? Dat de wegen veranderen. Dan raak je de weg kwijt. Het landschap verandert. Het is nodig, de aanleg van die wegen. Dat begrijp ik ook wel. En toch krijg ik het gevoel: het gaat er wel heel anders uitzien. Het gevoel dat ik het kende, raak ik dan kwijt.
Zou je weer in Zeeuws-Vlaanderen willen wonen?
Nu niet. Ik ben de stad gewend. Misschien later. Pluspunt is dat schitterende steden als Antwerpen en Gent in de buurt liggen. In de tweede helft van dit jaar word ik door de NOS een half jaar uitgeleend aan Omroep Zeeland. Daar verheug ik me op. Verblijf ik in Philippine. Sluit wel mooi aan op het boek. Heerlijk.